رجبی: “اعتدال مزاج” و “اعتدال صورت” تاثیر متقابل دارند.

چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «مزاج و معماری» با عنوان «سخنی درباب جمال‌شناسی مبتنی بر اعتدال مزاج» و با سخنرانی احسان رجبی در پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی برگزار شد.
احسان رجبی درابتدای این نشست با اشاره به مطالعات درخور توجهی که درباره نسبت طبیعیات کهن و معماری انجام شده است، گفت: در این مطالعات تلاش شده است تا از رهگذر نظریه مزاج‌ها، بابی تازه در این حوزه گشوده شود. از سوی دیگر در حوزه جمال‌شناسی اسلامی نیز مطالعات فراوانی صورت گرفته و آرای مختلف و بعضاً متضاد در این حوزه مطرح شده است. اما کمتر مطالعه‌ای را می‌توان یافت که به بررسی پیوند‌های این دو حوزه پرداخته باشد. درحالی‌که با مراجعه به منابع مکتوب درجه اول، اعم از منابع دینی و حکمی و نیز منابع مرتبط با صناعات، شواهد متعددی از پیوند این دو حوزه به چشم می‌خورد.
او ادامه داد: با مراجعه به واژگان به کار رفته در تعریف زیبایی در منابع گفته‌شده، به مفاهیمی همچون تناسب، اعتدال و مساوات برمی‌خوریم که همگی به‌نحوی بر معنایی واحد دلالت می‌کنند و می‌توان گفت زیبایی دست‌کم در مرتبه صورت، نتیجه نوعی مساوات و وحدت میان اجزاست که این ویژگی گاه تناسب و گاه اعتدال خوانده می‌شود. این پژوهشگر معماری همچنین با تأکید بر جایگاه ویژه اعتدال و مساوات در طبیعیات کهن و نظریه فیض، درباره کیفیت این جایگاه توضیح داد که اعتدال مزاج که به معنای مساوات میان ارکان اربعه است، به‌منزله معیاری است که تعیین‌کننده مراتب موجودات در نظام فیض و به‌تبع آن تعیین‌کننده میزان فیضی است که از مبدأ دریافت می‌کنند. مطابق با آرای مطرح شده در این حوزه، هرچه مزاج موجودی به اعتدال نزدیک‌تر باشد، صورتی که به او افاضه می‌شود، شریف‌تر و زیباتر خواهد بود و لذا انسان که واجد نزدیک‌ترین مزاج به اعتدال است، زیباترین و متناسب‌ترین صورت‌ها را دارد و ترکیب اعضای او دارای نوعی مساوات است. به این ترتیب می‌توان رابطه‌ای را تشخیص داد، میان مساوات در ارکان وجود انسان یعنی همان ارکان اربعه (اعتدال مزاج) و مساوات میان اعضای شکل‌دهنده به اندام او (اعتدال صورت). او در پایان به شواهدی اشاره کرد که بر مبنای آنها، این دوگونه اعتدال بر یکدیگر تأثیر متقابل می‌گذارند و حتی به یکدیگر عشق می‌ورزند. چنان که در منابع آمده، محسوسات متناسب نظیر نغمه‌های موسیقایی یا صورت‌های نیکو، مزاج انسان را به اعتدال نزدیک‌تر می‌کند و از سوی دیگر انسانی که مزاج او به اعتدال نزدیک‌تر باشد، بر ایجاد صورت‌های نیکو یا نغمه‌های موزون تواناتر است. این رابطه دو سویه ما را به سوی نظریه‌ای کل‌نگر درباره جمال‌شناسی مبتنی بر اعتدال مزاج سوق می‌دهد.
علاقه‌مندانی که موفق به شرکت در این نشست نشده‌اند، می‌توانند صوت آن را از طریق پیوند زیر دریافت نمایند.

صوت کامل سخنرانی آقای احسان رجبی